Τελευταία μέρα και επιστροφή

Γυρίσαμε. Από το απόγευμα της Πέμπτης και μετά από είκοσι τρεις ώρες σε αεροπλάνα και  αεροδρόμια, είμαστε όλοι πίσω στις κανονικές μας ζωές. Δέκα ημέρες με τους ανθρώπους της Ρουάντα κάναμε πολλά. Φυτέψαμε, οργώσαμε, μαγειρέψαμε, συμμετείχαμε σε συναντήσεις συνεταιρισμών, μιλήσαμε με γονείς και αρχηγούς κοινοτήτων, ζήσαμε την καθημερινότητά τους.

Κυρίως όμως αυτό που κάναμε στη Ρουάντα ήταν να ακούσαμε τις ιστορίες που είχαν να μας πουν. Ακούσαμε τους Ρουαντιανούς και κυρίως τις γυναίκες, να μας μιλούν για την παλιά τους ζωή, για τα χωράφια τους, για τα όνειρά τους για το μέλλον.  Η Ζaqueline, η πρόεδρος του συνεταιρισμού για οροθετικές γυναίκες, η Marie Clementine, η διευθύντρια του σχολείου στο Shingiro, η Lucy η αγρότισσα που βιάστηκε στη γενοκτονία, η Beatrice, που μας έκανε το τραπέζι, η Febronia και η Αtanasia, θύματα ενδοοικογενειακής βίας, μάς αφηγήθηκαν τις πιο προσωπικές τους ιστορίες για να μας αποδείξουν ότι με θέληση και υποστήριξη μπορείς να κάνεις τα πάντα.

Σε όποιο χωριό της Ρουάντα και αν βρεθήκαμε οι άνθρωποι μας υποδέχτηκαν με χαμόγελα και ενθουσιασμό. Μας μίλησαν ανοιχτά για όλα τα θέματα, ό,τι και αν τους ρωτήσαμε. Για όλα εκτός από ένα. Την γενοκτονία.

Τις απαντήσεις γύρω από αυτό, τις πήραμε στο Μνημείο της Γενοκτονίας, στο Κιγκάλι, εκεί που θάφτηκαν μαζικά 250.000 θύματα. Το 1994 η Ρουάντα έχασε σχεδόν το 20% του πληθυσμού της. Οι Χούτου στράφηκαν εναντίον των Τούτσι και άρχισαν να τους καταδιώκουν ανελέητα. Άνδρες, γυναίκες και μωρά παιδιά θανατώνονταν σε όλη την περιφέρεια της χώρας και κανείς δεν μπορούσε να βοηθήσει. Η διεθνής κοινότητα αλλά και η εκκλησία φέρουν μεγάλη ευθύνη στα τότε γεγονότα.

Μητέρες Χούτου αναγκάστηκαν με βία να σκοτώσουν τα παιδιά που είχαν κάνει με άντρα Τούτσι και παιδιά είδαν τους δικούς τους να βασανίζονται. «Ήταν γενοκτονία από την πρώτη κιόλας μέρα», όπως διαβάσαμε στους τοίχους του μουσείου. Σήμερα οι κάτοικοι προτιμούν να μιλάνε για την θεαματική ανάπτυξη που γνωρίζει η χώρα τους παρά για το παρελθόν. Φυσικά και δεν έχουν ξεχάσει, δεν γίνεται άλλωστε. Ο Serge Rwigamba, o ξεναγός μας στο Μουσείο, έχασε το 1994 72 μέλη της οικογενείας του και ο ίδιος γλύτωσε από τύχη αφού κρυβόταν σε μια εκκλησία, της οποίας ο Ιερέας προτίμησε αντί να προστατεύσει να ανοίξει την πόρτα σε αυτούς που είχαν τα όπλα.

Για τον ίδιο, το σημαντικό είναι οι κάτοικοι της χώρας πλέον να συνεχίσουν να ζουν ειρηνικά. «Η γενοκτονία είναι το πιο πικρό κομμάτι της Ρουάντα, πρέπει όμως να τη θυμόμαστε για αυτούς που χάσαμε αλλά και για το καλό του μέλλοντος μας», μας είπε.

Το ταξίδι ήταν για όλους μας εμπειρία ζωής. Δεν θα ξεχάσουμε την αισιοδοξία τους, την αυτοοργάνωση των ανθρώπων στις κοινότητες, πρωτίστως των γυναικών, με στόχο το κοινό όφελος. Τα χαμόγελα τους και το πόσο φιλικοί ήταν μαζί μας. Το πώς εκμεταλλεύονται και την πιο μικρή βοήθεια από την ΑctionAid για να βελτιώσουν τη ζωή τους και να προχωρήσουν μπροστά. Το ότι οι γυναίκες ανεξαρτήτως της δουλειά τους κουβαλάνε πάντα τα μωρά τους στην πλάτη και αυτά είναι πάντα ήσυχα. Ότι η ψυχική τους δύναμη είναι ανάλογη της φυσικής. Το ότι έχουν ζήσει τόσο σκληρές στιγμές που αναρωτιόμαστε αν η ζωή μπορεί να προχωρήσει πέρα από αυτές. Το πόσο άνετα νιώσαμε εμείς στη χώρα. Τις μεγάλες αντιθέσεις που τη χαρακτηρίζουν. Την ημέρα που δώσαμε τα γάντια στον γυναικείο συνεταιρισμό και εισπράξαμε τον πιο όμορφο και αυθόρμητο χορό που έχουμε δει. Την φράση του γιου της Lucy: «όταν έχεις υποστήριξη ελπίζεις. Όταν ελπίζεις, επιβιώνεις».

Νιώθουμε τυχεροί που κάναμε αυτό το ταξίδι. Που πήγαμε εκεί όχι ως τουρίστες αλλά για να ζήσουμε μικρές στιγμές της καθημερινότητάς τους. Ο διευθυντής του νέου δημοτικού σχολείου που παραδώσαμε στο Shingiro μας ζήτησε να μην ξεχάσουμε ποτέ το Μuguli. Eμείς υποσχόμαστε ότι δεν θα ξεχάσουμε ποτέ τη Ρουάντα, τους ανθρώπους της και τις ιστορίες που μας χάρισαν.

Tags: Action Aid, ActionAid, Activista, Rwanda, γενοκτονία, γυναίκες, Κιγκάλι, Ρουάντα, συνεταιρισμός, σχολείο, ταξίδι

Μαθαίνοντας από τις γυναίκες της Ρουάντα

Τη Δευτέρα, πηγαίνοντας να γνωρίσουμε από κοντά έναν ακόμα γυναικείο συνεταιρισμό, αυτή τη φορά στο Γκιτέσι, βρήκαμε στο δρόμο μας μια μικρή κοπερατίβα που φτιάχνει καφέ. Οι δυο ιδιοκτήτες ήταν πολύ πρόθυμοι να μας δείξουν την επεξεργασία του καφέ, από την ώρα που φτάνουν οι κόκκοι, μέχρι που μπαίνουν σε τσουβάλια για να φύγει για τα μεγάλα εργοστάσια, όπου θα συσκευαστεί και διανεμηθεί.

Μας έκανε εντύπωση ότι ο Αlexis (γιος του ιδιοκτήτη) ήταν συνέχεια με το κινητό στο χέρι για να βλέπει πώς διαμορφώνονται οι τιμές στην παγκόσμια αγορά. Από εκεί ξεκινάνε όλα μας είπε και μετά είναι αλυσίδα. Και εμείς στην Ελλάδα σίγουρα είμαστε κρίκος αυτής μιας και η χώρα μας εισάγει καφέ από τη Ρουάντα.

Φωτογραφίες, λίγοι κόκκοι για ενθύμιο και γραμμή για το συνεταιρισμό. Αυτή τη φορά οι γυναίκες έφτιαχναν καλαμποκάλευρο. Αρχικά πουλούσαν το καλαμπόκι που καλλιεργούσαν, αλλά τα χρήματα δεν έφταναν ούτε για τα βασικά. Η ActionAid τους έδωσε μύλους, τις εκπαίδευσε και η παραγωγή ξεκίνησε. Πολλές φορές μας επανέλαβαν ότι πια έχουν αρκετό εισόδημα για τις αυτές και τα παιδιά τους. Είναι αυτόνομες, αποφασίζουν οι ίδιες για τα ζώα τους και τα αγροκτήματά τους και δεν φοβούνται να εκφράσουν αυτό που πιστεύουν.

Να αναφέρουμε εδώ ότι ο φετινός Μάρτιος στη Ρουάντα είναι μήνας αφιερωμένος στις γυναίκες. Σε όλο το μήκος και πλάτος της χώρας έχουν αναρτήσει πινακίδες με μηνύματα για τα δικαιώματα τους και πού μπορούν να απευθυνθούν, όταν αυτά καταπατώνται.

Οι ίδιες γυναίκες φτιάχνουν και πωλούν τα παραδοσιακά καλάθια, που είδαμε τόσες φορές να κουβαλάνε στο κεφάλι τους διασχίζοντας του δρόμους όλης της χώρας. Φεύγοντας μας αποχαιρέτησαν με έναν φανταστικό χορό, γεμάτο ενέργεια!! Όπου κι αν έχουμε πάει στη Ρουάντα, είτε είναι συνεταιρισμός, είτε σχολείο, πάντα μας περιμένει ένα όμορφο χορευτικό και ένα τραγούδι είτε για να μας καλωσορίσει, είτε για την ώρα του «αντίο»!! Και στις δυο περιπτώσεις μένουμε με ανοιχτό το στόμα και αρχίζουμε να φωνάζουμε «Murakoze» (=ευχαριστώ). Τις δυο λέξεις που μάθαμε τις λέμε με κάθε ευκαιρία…

Το απόγευμα της Δευτέρας, ήρθε η ώρα τα Αctivistakia να χαλαρώσουν με μια βαρκάδα στη λίμνη Κίβου και βόλτα στο νησί Αmahoro, δηλαδή στο νησί της ειρήνης!! Μπορεί να υπερβάλουμε, αλλά στην Αφρική μας φαίνεται ότι όλα έχουν χρώμα διαφορετικό. Σας στέλνουμε μερικές φωτογραφίες για μια πρώτη γεύση.

Την Τρίτη, ξεκινήσαμε για το Μουρούντι, όπου πρώτα συναντήσαμε την Ζοζεφίν και την ενδιαφέρουσα ιστορία της. Η Ζοζεφίν είναι 43 ετών και ζει με τα 4 παιδιά της. Τα μέλη της φυλής Twa, στην οποία ανήκει, συνήθιζαν να ζουν στο δάσος. Δεν είχαν κανένα δικαίωμα και δεν ήταν αναγνωρισμένοι ως Ρουαντιανοί ,δεν μπορούσαν καν να έρθουν σε επαφή και να μιλήσουν με άλλα άτομα. Τα τελευταία χρόνια, δόθηκε η ευκαιρία σε όσους το επιθυμούσαν να φύγουν από τα δάση και να ενταχθούν στο κοινωνικό σύνολο. Τους δόθηκαν σπίτια και μια μικρή βοήθεια για να μπορέσουν να ξεκινήσουν την ζωή τους. Αναγνωρίστηκαν από την κυβέρνηση και τώρα πια έχουν τα ίδια δικαιώματα με οποιονδήποτε άλλο πολίτη της χώρας. Η Ζοζεφίν έγινε μέλος του τοπικού συνεταιρισμού και το 2000, η ActionAid την βοήθησε δίνοντας της μια αγελάδα, πράγμα πολύ σημαντικό για εκείνη και τα παιδιά της.

«Στην αρχή ήταν δύσκολα. Τώρα πια είμαστε σαν όλους τους άλλους, γινόμαστε μέλη συνεταιρισμών και έχουμε πολλές δραστηριότητες. Οι άνθρωποι που ζούσαν στο δάσος τρώγαμε μόνο ζώα για αυτό συμπεριφερόμασταν σαν ζώα…» μας είπε η ίδια φεύγοντας.

Στην συνέχεια, επισκεφτήκαμε ένα συνεταιρισμό που ιδρύθηκε για να ενδυναμώσει γυναίκες, οι οποίες έχασαν τους άντρες τους στη γενοκτονία . Η Στεφανί είναι σήμερα 50 ετών και έχει 5 παιδιά. Πριν τη γενοκτονία εκείνη και ο άντρας της δούλευαν ως κεραμοποιοί , ζούσαν καλά και έβγαζαν κάποια χρήματα που τους επέτρεπαν να έχουν τα απαραίτητα για την οικογένειά τους, όπως φαγητό ρούχα, αλλά και να πληρώνουν το σχολείο των παιδιών τους. «Όπως θα ξέρετε η γενοκτονία συνέβη αλλά επιζήσαμε και μετά από όλα αυτά συνεχίζουμε τον δρόμο μας» λέει η ίδια.

Το 1998 ίδρυσε τον συνεταιρισμό. Για να γίνει κάποια γυναίκα μέλος του, πρέπει να πληρώσει 50.000 φράγκα, τα οποία χρησιμοποιούνται για να αγοράσουν τα υλικά που χρειάζονται για την κατασκευή των κεραμικών. «Η δουλειά αυτή μας βοήθησε πολύ, μας έδωσε την ευκαιρία να αγοράσουμε μηχανήματα και υλικά για την δουλειά μας, να πληρώνουμε το σχολείο των παιδιών μας και κάποιοι από εμάς να αποκτήσουν μοτοποδήλατα. Το παιδί μου σπούδασε χάρη στην δουλειά αυτή» λέει η ίδια.

Για την Κορντίν, η δημιουργία του συνεταιρισμού είναι εξ’ ίσου σημαντική, αλλά για διαφορετικούς λόγους. Οι γονείς της σκοτώθηκαν και μεγάλωσε μόνη της. Στο χωριό της υπήρχε ένα πρόγραμμα στο οποίο εκπαιδεύονταν ορφανά παιδιά για να τα βοηθήσουν να βρουν μια δουλειά. Έτσι ήρθε στο συνεταιρισμό και έμαθε να φτιάχνει κεραμικά. Στην αρχή, δυσκολεύτηκε να μάθει την τεχνική και να βρει τα χρήματα για να γίνει μέλος του συνεταιρισμού. Τώρα έχει το δικό της σπίτι και μπορεί να αγοράζει κάτι για φαγητό, έγινε πιο δυνατή και κατάλαβε τα δικαιώματά της.

Πριν μας αποχαιρετήσουν οι κυρίες μας ξενάγησαν, μας έδειξαν όσα φτιάχνουν με τα χέρια τους και είχαμε την ευκαιρία να αγοράσουμε κάποια από αυτά.

Η ημέρα μας έκλεισε με ένα πολύ διασκεδαστικό τρόπο. Τα μέλη ενός τελευταίου συνεταιρισμού με οροθετικές γυναίκες στο Μουρούντι, μας περίμεναν για κάνουμε την κλήρωση και να παραδώσουμε 5 αξιολάτρευτα γουρουνάκια που τους πρόσφερε η οργάνωση. Η ξαφνική βροχή μας έκανε να επισπεύσουμε λίγο την διαδικασία.

Το επόμενο ημερολόγιο θα είναι το τελευταίο του ταξιδιού μας και ήδη λυπόμαστε πολύ για αυτό…

Σίσσυ και Κωνσταντίνα

Μέλη της ομάδας Activista

Φωτογραφίες: Βάσω Μπάλου/ ActionAid και Παναγιώτης Τσαπέπας/ ActionAid

Tags: Action Aid, ActionAid, Activista, Rwanda, γενοκτονία, γυναίκες, Ρουάντα

Καλύπτοντας χιλιόμετρα σε αυτή τη μαγική χώρα

Φτάσαμε στο Γκιτέσι. Που σημαίνει ότι είμαστε δίπλα στη λίμνη Κίμπου, μια από τις 23 λίμνες που διαθέτει η χώρα. Είχαμε ένα Σαββατοκύριακο γεμάτο συζητήσεις και μετακινήσεις…

Το πρωί του Σαββάτου μας βρήκε στην αγορά του Μusanze ανάμεσα σε ντόπιους που πουλούσαν το εμπόρευμά τους. Μπανάνες, φασόλια, κρέατα και υφάσματα ήταν το ένα πίσω από το άλλο πάνω στους ξύλινους πάγκους. Η Ρουάντα εξάγει κυρίως μπανάνες και καφέ καθώς είναι χώρα αγροτική και το Μusanze είναι το τμήμα που «ταΐζει όλη την Ρουάντα».

Επιστρέφοντας στο Shingiro, είχαμε μια πολύ ενδιαφέρουσα κουβέντα με τον ταμεία της πρώτης συνεταιριστικής τράπεζας που λειτουργεί στην περιοχή από το 2008. Πριν σας πούμε πώς λειτουργεί η τράπεζα, να σημειώσετε ότι πριν τη λειτουργία της, οι κάτοικοι κρατούσαν τα χρήματά τους στο σπίτι τους, «κάτω από το κρεβάτι τους», όπως μας είπε ο Theogene, σημερινό μέλος της SACCO.

Για να γίνεις μέλος της τράπεζας πρέπει να δώσεις 5.000 φράγκα. Μέλη της μπορούν να γίνουν μόνο οι κάτοικοι του Shingiro. Για αυτούς δημιουργήθηκε η τράπεζα και αυτούς εξυπηρετεί. Η τράπεζα δίνει επιτόκιο 1,5% στους αποταμιευτικούς λογαριασμούς και 2% σε όσα μέλη ζητούν δάνειο. Αυτό που κάνει διαφορετική την SACCO, είναι ότι ο τόκος από τα δάνεια επιστρέφεται στην κοινότητα για να υλοποιηθούν projects, που είναι αναγκαία και λείπουν από την περιοχή.

Το απόγευμα είχαμε να κάνουμε μια άλλη σημαντική επίσκεψη σε έναν ακόμα γυναικείο συνεταιρισμό . Η πρόεδρος του συνεταιρισμού, Mary Yoretty, και άλλα δύο μέλη, μας εξήγησαν λεπτομερώς την δομή και τον τρόπο οργάνωσης του συνεταιρισμού τους. Αρχικά, μάθαμε ότι εκλογές γίνονται κάθε τρία χρόνια και η πρόεδρος του συμβουλίου πρέπει να έχει την πλειοψηφία των ψήφων για να εκλεγεί. Η αξιοπιστία, ο σεβασμός προς τους κανόνες του συνεταιρισμού, η ενεργός συμμετοχή, η αλληλεγγύη και η ύπαρξη κοινού οράματος είναι τα βασικά κριτήρια για να γίνει κάποιος μέλος του συνεταιρισμού. Η προεδρία, όμως, απαιτεί μόρφωση!

Οι συναντήσεις γίνονται κάθε Τρίτη και οι απουσίες πρέπει να δικαιολογούνται σε κάποιον του συμβουλίου. Κάθε νέο μέλος περνά μια δοκιμαστική περίοδο ενός μήνα και έχει οικονομική υποχρέωση προς τον συνεταιρισμό ανάλογη των δυνατοτήτων του. Σε περίπτωση που ένα μέλος δεν έχει να δώσει τα χρήματα αυτά, μπορεί να τα καθυστερήσει μετά από συνεννόηση με τις υπόλοιπες γυναίκες.

Στο συνεταιρισμό αυτό, είδαμε πρώτη φορά να συμμετέχουν και άνδρες. Ρόλος τους είναι να αναλαμβάνουν τις πιο βαριές δουλειές και αποτελούν μέχρι στιγμής τη μειοψηφία, καθώς είναι μόνο δύο ανάμεσα στα τριάντα μέλη. Το πιο εκπληκτικό είναι πως κάθε εξάμηνο συναντιούνται με άλλους συνεταιρισμούς και ανταλλάσουν απόψεις, γνώσεις και εμπειρία αψηφώντας τις όποιες δυσκολίες!

Μιλώντας με τις γυναίκες για τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν στην καθημερινότητά τους, μας είπαν ότι ανάμεσα τους υπάρχει μια, που η ιστορία της αντιπροσωπεύει τη ζωή πολλών Αφρικανών γυναικών που δεν γνωρίζουν τα δικαιώματά τους.

Η Αtanasia, λοιπόν, 49 χρονών σήμερα, ερωτεύτηκε και παντρεύτηκε τον άντρα της στα 20 και μαζί έκαναν έξι παιδιά. Μετά το έκτο παιδί τους ο άντρας της ξεκίνησε να βγαίνει με άλλες γυναίκες. Αλλά αυτό μάλλον είναι το λιγότερο. Μέχρι το πρώτο της παιδί να κλείσει τα 18, εκείνη «έτρωγε ξύλο» καθημερινά. Όμως, και αυτό δεν είναι το χειρότερο. Σύμφωνα με την ίδια, αυτό που δεν μπορούσε να αντιμετωπίσει ήταν η μοναξιά που ένιωθε, μόλις ο άντρας την εγκατέλειψε τελικά για να παντρευτεί κάποια άλλη, παίρνοντάς της και τη γη της.

Ο άντρας της ήταν το εισόδημά της που σημαίνει ότι αφήνοντας τη έμεινε χωρίς λεφτά, χωρίς σπίτι με έξι παιδιά. Κάποια από τα παιδιά της σταμάτησαν το σχολείο, κάποια άρχισαν να υποφέρουν από υποσιτισμό… Μπήκε στο συνεταιρισμό, έμαθε τα δικαιώματά της, της έδωσαν ένα κομμάτι γης και ξεκίνησε από την αρχή. Και η νέα αρχή της ήταν πολύ όμορφη. Σήμερα καλλιεργεί το χωράφι στο συνεταιρισμό, έχει παντρέψει κάποια από τα παιδιά της, κάποια από αυτά τελειώνουν το σχολείο και η ίδια δηλώνει ότι έχει όλα όσα χρειάζεται. Ρωτώντας την αν γνωρίζει και άλλες τέτοιες γυναίκες, μας απάντησε ότι δεν ξέρει καμία άλλη που να έχει περάσει τόσο δύσκολα και τόση μοναξιά όσο αυτή.

Την Κυριακή η ομάδα χωρίστηκε. Τρείς από εμάς μαζί με την Beata , εργαζόμενη της ActionAid Ρουάντα, ξεκινήσαμε πολύ νωρίς το πρωί για το Γκιτέσι. Οι υπόλοιποι θα ακολουθούσαν αργότερα. Η διαδρομή προς το Γκιτέσι, ήταν γεμάτη εικόνες. Η Ρουάντα περιτριγυρίζεται από βουνά και πέντε ηφαίστεια. Και φυσικά από ανθρώπους που συναντάς στο δρόμο και προχωρούν έχοντας στο κεφάλι, λεκάνες με πατάτες, τσουβάλια με κάρβουνα, φύλλα από δέντρα, δέντρα και ότι άλλο μπορείτε να φανταστείτε. Οι Αφρικανοί χρησιμοποιούν το σώμα τους ως μεταφορικό μέσο και αυτό δεν έχει σταματήσει να μας εντυπωσιάζει.

Στο Γκιτέσι, επισκεφτήκαμε το σχολείο που θα χτίσουν τον Ιούνιο οι 40 εθελοντές Ανάδοχοι της ActionAid Ελλάς. Ο δρόμος ήταν πολύ δύσκολος έως και ανύπαρκτος, αλλά όσοι πάτε να ξέρετε ότι σας ζηλεύουμε από τώρα για τις εμπειρίες που έρχονται για εσάς.

Το απόγευμα η ομάδα ξαναενώθηκε και έφτασε στο ξενοδοχείο. Κατεβαίνοντας το βουνό μας υποδέχτηκε η λίμνη. Μας ηρέμησε και μας επιβεβαίωσε την ομορφιά αυτή της χώρας πλούσιας σε ανθρώπους και εικόνες.
Σίσσυ, Κωνσταντίνα, Ολγιάνα

Μέλη της ομάδας Activista
Φωτογραφίες: Βάσω Μπάλου/ ActionAid και Παναγιώτης Τσαπέπας/ ActionAid

Tags: Action Aid, ActionAid, Activista, Rwanda, γυναίκες, Ρουάντα, συνεταιρισμός, σχολείο, ταξίδι

Τι μέρα κι αυτή….

Πολλές φορές στη Δύση σκεφτόμαστε πόσο δύσκολη είναι η ζωή της γυναίκας. Εργαζόμενη, μητέρα, σύζυγος, γυναίκα. Στην Αφρική όλες αυτές οι έννοιες παίρνουν άλλη διάσταση. Εδώ η γυναίκα θηλάζει και την ίδια ώρα μαγειρεύει. Σκάβει το χωράφι της και πίσω στην πλάτη κουβαλάει το μωρό της.

Σήμερα ζήσαμε τη μέρα μιας γυναίκας αγρότισσας. Πήγαμε στο σπίτι της Βeatrice, γνωρίσαμε την οικογένειά της, σκάψαμε στο χωράφι του συνεταιρισμού που έχει δημιουργήσει μαζί με άλλες γυναίκες του χωριού… Η απόσταση που καθημερινά κάνει η Beatrice και οι συγχωριανές της για να πάνε στο χωράφι που καλλιεργούν πατάτες, είναι πέντε χιλιόμετρα. Φυσικά, εμείς χρειάστηκε να σταματήσουμε τρεις τέσσερις φορές για να βρούμε την αναπνοή μας.

Σκάψαμε μαζί τους και γυρίσαμε στο σπίτι της Beatrice, όπου μας είχε ετοιμάσει τραπέζι υποδοχής. Φάγαμε όλοι μαζί και μετά αναλάβαμε τις δουλειές του σπιτιού. Δεν είναι εύκολο να σκουπίζεις τη χωματένια αυλή, ούτε να πλένεις γονατιστή στη λεκάνη τα πιάτα με λιγοστό νερό. Αλλά αυτή είναι καθημερινότητα για τις γυναίκες εδώ.

Η οικοδέσποινα μοιράστηκε μαζί μας το πρόγραμμά της. H φίλη μας, λοιπόν, ξυπνάει στις 5 το πρωί, πλένεται, σκουπίζει, μαγειρεύει το πόριτς, (χυλός), ταΐζει τα παιδιά, πλένει το μικρότερο και φεύγει για το χωράφι της (μην ξεχνάμε και τα πέντε χιλιόμετρα κάτω από τον ήλιο της Αφρικής). Γυρνάει, μαγειρεύει για μεσημεριανό τρώει με την οικογένεια και φεύγει να πουλήσει την μπύρα που φτιάχνει μόνη της. Γυρνάει κατά τις 19:00 φτιάχνει βραδινό, ταΐζει τα μικρότερα, τα πλένει και μετά πάει για ύπνο. Ξέχασα να σημειώσω ότι η Beatrice έχει 6 παιδιά και 3 ορφανά υπό την προστασία της.

Ο άντρας της από την άλλη ξυπνάει στις εφτά, τρώει πρωινό και μετά πάει στην εκκλησία, μιας και είναι πάστορας. Κάποιες μέρες πηγαίνει μαζί της στο χωράφι και μένει εκεί για να επιστρέψει εκείνη στο σπίτι και να μαγειρέψει. Γύρω στη μία επιστρέφει σπίτι τρώει και πάει να ξεκουραστεί. Το απόγευμα μιλάει με τα παιδιά και μετά το βραδινό πάει για ύπνο. Ο Joseph είναι από τους άνδρες που έχουν καταλάβει ότι οι γυναίκες έχουν δικαιώματα και είναι υπερήφανος που η γυναίκα του ηγείται του συνεταιρισμού του χωριού.

Συνοδεύσαμε την Beatrice στο συνεταιρισμό, οπού θα συναντιόταν με τις υπόλοιπες γυναίκες για να συζητήσουν και να αποφασίσουν το εβδομαδιαίο πρόγραμμα. Παρακολουθήσαμε τη συζήτησή τους και μιλήσαμε για λίγο μαζί τους. Η ιστορία της Febronia, αλλά και η ψυχραιμία με την οποία την αφηγήθηκε μας συγκλόνισαν.

«Είμαι 40 ετών ανύπαντρη. Ο άντρας μου σκότωσε τα 4 παιδιά μας και με παράτησε. Είμαι μόνη μου. Στην αρχή ένιωθα πως δεν είχα πουθενά να πάω, έπρεπε να φύγω από το σπίτι του άντρα μου, γύρισα στο σπίτι των γονιών μου και έμεινα με τον αδελφό μου μέχρι που η ActionAid μου έδωσε το σπίτι στο οποίο ζω τώρα. Το 2006, μαζί με τις άλλες γυναίκες ξεκινήσαμε τον συνεταιρισμό. Δεν ξέρω πώς θα ήταν η ζωή μου, αν δεν είχα γίνει μέλος του συνεταιρισμού. Σαν γυναίκες πρέπει να είμαστε δυνατές, έτσι κάνουμε τη δουλειά μας όσο καλύτερα μπορούμε και προχωράμε μπροστά! Δεν ξέρω ακριβώς το λόγο που ο άντρας μου το έκανε αυτό, αλλά πιστεύω πως ήθελε με κάποιον τρόπο να φύγει από το σπίτι μιας και είχε τρεις ακόμη γυναίκες. Τώρα βρίσκεται στην φυλακή. Αποφάσισα να μην ξανά παντρευτώ γιατί πραγματικά δεν βλέπω την διαφορά, έτσι πορεύομαι μόνη μου!»

Η πιο δυνατή στιγμή της ημέρας ήταν όταν προσφέραμε στις γυναίκες του συνεταιρισμού τα γάντια εργασίας που τους είχαμε φέρει σαν δώρο από την Ελλάδα. Μας ευχαρίστησαν θερμά και μας εξήγησαν πόσο χρήσιμα θα τους ήταν, αφού οι δουλειές που κάνουν δεν τους επιτρέπουν να έχουν καθαρά χέρια, ακόμα και αν τα έχουν πλύνει πολλές φορές. Με ένα τεράστιο χαμόγελο ζωγραφισμένο στο πρόσωπό τους σηκώθηκαν και μας πρόσφεραν τον ποιο όμορφο και συγκινητικό χορό τους, κουνώντας ρυθμικά τα χέρια τους με τα γάντια !!! «που είναι οι επισκέπτες μας, που είναι οι επισκέπτες μας, θα μας λείψετε πολύ τώρα που θα φύγετε» έλεγε το τραγούδι που μας τραγουδούσαν…

Κωνσταντίνα

Μέλος ομάδας Activista

Φωτογραφίες: Βάσω Μπάλου/ ActionAid και Παναγιώτης Τσαπέπας/ ActionAid

Tags: Action Aid, ActionAid, Activista, Rwanda, βία, γυναίκες, Ρουάντα, ταξίδι